Legendy węgierskiej muzyki rozrywkowej!

Koncz Zsuzsa

Dzisiaj będzie nieco bardziej kulturalnie, celem zapoznania Was z węgierską muzyką. Mam świadomość, że część z Was nigdy nie była na Węgrzech i nie zna węgierskich wykonawców, dlatego wydaje mi się, że to dobry pomysł.

W tym wpisie przybliżę sylwetki kilkunastu najpopularniejszych węgierskich twórców i zaprezentuję ich najbardziej znane utwory. Zabraknie tutaj nowych produkcji - skupię się na przedziale od lat 60 - tych do lat 90 - tych. Niebawem przygotuję listę bardziej współczesnych utworów.

Lista jest subiektywna - znajdują się na niej twórcy prezentujący zarówno średnio ambitną muzykę pop, jak i poezję śpiewaną, rock progresywny i country rock.

Chciałem, aby wszystkiego było po trochu. Zdecydowaną większość tych piosenek z pewnością zna każdy Węgier. Starałem się wybierać tylko te najfajniejsze.

    

Playlista YouTube: Legendy węgierskiej muzyki rozrywkowej!

  17. Sipos F. Tamás / Exotic

discogs.com

Sipos F. Tamás urodził się 23 lutego 1964 w Budapeszcie, lecz kilka pierwszych lat życia spędził w Paryżu i Rzymie. Z wykształcenia jest protetykiem. 

W 1986 roku założył zespół Exotic, wykonujący muzykę pop i rock często w nieco prześmiewczej, humorystycznej formie. Kilka piosenek tej grupy przeszło do kanonu węgierskiej muzyki pop, więc o Exotic trzeba przynajmniej wspomnieć.

Exotic - Nézz rám tizedes

16. KFT

karaoketexty.cz

Zespół pop-rockowy założony w 1981 roku. Grupa natychmiast została zakwalifikowana do przedstawicieli tzw. nowej fali.

Muzyka grana przez KFT może nieco przypominać styl zespołu Exotic. W welu utworach KTF można usłyszeć humorystyczne nawiązania i odniesienia, również warstwa instrumentalna nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nie mamy do czynienia z zespołem chcącym tworzyć utwory patetyczne, czy podniosłe. Nagrania KFT przepełnione są niekonwencjonalnymi brzmieniami.

Wymienione poniżej utwory na stałe zapisały się na kartach węgierskiej muzyki popowej i wciąż cieszą się niesłabnącą popularnością. Warto dodać, że w KFT udzielała się również Koncz Zsuzsa. 

KFT - Afrika 
KFT - Balatoni nyár

15. Szűcs Judith

pinterest.com

Urodziła się 15 sierpnia 1953 roku w Budapeszcie. W trakcie swojej kariery śpiewała utwory popowe, jednak udzielała się również w kilku legendarnych zespołach rockowych, jak na przykład Skorpió, Hungária, czy Beatrice (w tym zespole grała na pianinie).

Miałem małe opory przed umieszczaniem jej na tej liście, jednak uznałem, że potrzebna będzie przynajmniej jedna osoba prezentująca muzykę pop i pop taneczny. Warto jeszcze wspomnieć o tym, że jej brat - Szűcs Antal Gábor - jest twórcą kolejnego legendarnego węgierskiego zespołu rockowego, Dinamit. Grał również w supergrupie Skorpió.

Szűcs Judith - Gyere a diszkó klub elé
Szűcs Judith - Táncolj még

14. Republic

Republic, http://koronaradio.hu

Zespół ten być może nie do końca zasługuje na miano legendarnego, niemniej w minionych latach był niezwykle popularny. Zespół został założony w 1990 roku w Budapeszcie. Muzyka grana przez Republic może zostać zakwalifikowana jako pop-rock. Brzmienie zespołu jest łatwo rozpoznawalne, a teksty kojarzone przez każdego Węgra. Jego wokalistą i frontmanem był Bódi László, który - podobnie jak wokalista polskiego zespołu Republika - zmarł wskutek komplikacji wynikłych z choroby serca. Pomimo tego, że frontman grupy nie życzył sobie dalszej działalności zespołu po jego śmierci, niektórzy z jego kolegów postanowili się tym nie przejmować i prowadzić działalność pod szyldem zespołu przemianowanego na Republic 67.

Republic - Ha itt lennél velem

Republic- Szeretni valakit valamiért  

A teraz będą już tylko prawdziwe legendy... 

 

13. Révész Sándor / Piramis 

Révész Sándor urodził się 24 czerwca 1953 roku w Budapeszcie. Jego pierwszy solowy album został nagrany we współpracy z Demjénem Ferencem i Presserem Gáborem w 1985 roku. Wcześniej jednak odnosił sukcesy z zespołem Piramis, który został założony w 1970 roku i prezentuje przede wszystkim muzykę hardrockową, lecz największą sławę zyskały utwory będące raczej balladami rockowymi.

Piramis - Szállj fel magasra
Piramis - Ha volna két életem

12. Katona Klári

nlcafe.hu

Urodziła się 20 października 1953 roku. Znana zwłaszcza ze współpracy z dwoma najwybitniejszymi węgierskimi muzykami rockowymi: Demjénem Ferencem i Presserem Gáborem.

Udzielała się w takich legendarnych węgierskich zespołach rockowych, jak np Neoton, Locomotiv GT, Bergendy, V' Moto-Rock, współpracowała także z twórcą zespołu Piramis (Révész Sándor).

Katona Klári - Vigyél el 

Katona Klári - Legyen ünnep

11. Nagy Feró / Beatrice / Bikini

femforgacs.hu

Zespół Beatrice został założony w 1969 roku przez Nagy Ferró (wąsaty pan na zdjęciu). Ten sam muzyk odpowiedzialny jest również za założenie zespołu Bikini (zwanego Ős-Bikini - tzw. stare Bikini). Oba zespoły grały głównie punk rocka.

Nagy Feró odszedł z Bikini w 1985 roku, a zespół zmienił swoje brzmienie na mniej punk rockowe i bardziej przystępne. Wokalistą i frontmanem został śpiewający w zespole Rolls Frakció, D. Nagy Lajos.  Od tego momentu mamy do czynienia z Bikini (nie Ős-Bikini), grające również niektóre z kompozycji zespołu Rolls Frakció.

Nagy Feró és a Beatrice - 8 óra munka
Bikini - ki visz majd haza (D. Nagy Lajos)
Bikini - Adj helyet... (D. Nagy Lajos)
Bikini - közeli helyeken (D. Nagy Lajos) 

10. Kovács Kati

Urodziła się 25 października 1944 roku. Na Węgrzech wydała pod swoim nazwiskiem 108, a za granicą 25 płyt. Pojawiła się na 328 albumach. Łącznie śpiewa w ponad 500 piosenkach.

W trakcie swojej imponującej kariery artystycznej związana z takimi legendami węgierskiej sceny rockowej, jak Locomotiv GT oraz V’Moto-Rock.

Występowała także na scenie, oraz na szklanym ekranie. Zagrała w ponad 20 filmach i przedstawieniach teatralnych. Występowała m.in. u Mészáros Márty - najbardziej cenionej węgierskiej reżyserki.

Uhonorowana m.in. Nagrodą Kossutha, czyli najbardziej prestiżowym wyróżnieniem, jakie może otrzymać węgierski artysta.

Kovács Kati - Úgy szeretném meghálálni

9. Bródy János / Illés / Fonográf 

cultura.hu

Bródy János urodził się 5. kwietnia 1946 roku w Budapeszcie. W historii węgierskiej muzyki zapisał się jako założyciel i muzyk zespołów Illés (beat) oraz Fonográf (rock progresywny i country rock). Muzyk ten jest autorem tekstów wielu węgierskich piosenek. Często współpracował z Koncz Zsuzsą, która do dzisiaj śpiewa na koncertach piosenki zespołów Illés i Fonográf (nierzadko występując na nich razem z Bródym). Uhonorowany m.in. Nagrodą Kossutha.
 
Fonográf - Jöjj kedvesem

8. Cserháti Zsuzsa

wikipedia.org

Urodziła się 22 czerwca 1948 roku w Budapeszcie. 

Zaliczana była do tzw. drugiej generacji węgierskich piosenkarek popowych i - obok  Kovács Kati - uważana za posiadaczkę najlepszego głosu na Węgrzech i chociażby dlatego warto zapoznać się z jej twórczością. Jej dokonania to łącznie 17 albumów (z czego 9 to albumy studyjne)

Zmarła 23 lipca 2003 roku w Budapeszcie. 

Cserháti Zsuzsa - Árva fiú
Cserháti Zsuzsa - Kicsi gyere velem rózsát szedni
Cserháti Zsuzsa - Édes Kisfiam

7. Máté Péter

youtube.com

Máté Péter urodził się 4 lutego 1947 roku w Budapeszcie. Tworzył muzykę pop. Skomponował i napisał teksty do ponad 150 utworów, dzięki czemu uzyskał na Węgrzech miano artysty kultowego. Śpiewane przez niego kompozycje charakteryzują się głębią emocjonalną i podniosłym nastrojem.

Zmarł 9 września 1984 w Budapeszcie (przyczyną śmierci był atak serca). Dwa dni wcześniej w mieście Hódmezővásárhely zagrał swój ostatni koncert.

Máté Péter - Ő

Máté Péter - Most élsz

6. Zalatnay Sarolta

pinterest.com

Urodziła się 14 grudnia 1947 roku w Budapeszcie. Współpracowała z wieloma największymi węgierskimi zespołami rockowymi, m.in. Locomotiv GT, Bergendy, Omega, Skorpió.

Obdarzona jest niezwykle silnym i dźwięcznym mezzosopranowym głosem, z tego powodu uważana za jedną z najwspanialszych węgierskich wokalistek.

Uhonorowana została Nagrodą Kossutha.

Zalatnay Sarolta - Hosszú, forró nyár
Zalatnay Sarolta - Nem vagyok én apáca
Zalatnay Sarolta - Tölcsért csinálok a kezemből

5. Skorpió

hardrock.hu

Zespół Skorpió założono w 1971 roku. Ze względu na fakt, że grają w nim muzycy występujący wcześniej w kilku cenionych grupach, np Hungaria i Locomotiv GT, Skorpió uważane jest za tzw supergrupę. Na Węgrzech są takie 3 - poza opisywanym później Locomotivem, zalicza się do nich także zespół Taurus.

W Skorpió grają m.in. Szűcs Antal Gábor (brat Szűcs Jutith), nagrodzony Nagrodą Kossutha Frenreisz Károly, czy też znany z występów w kilkunastu zespołach rockowych Tátrai Tibor. Muzycy Skoripó występowali również z Zalatnay Saroltą.

Skorpió - Azt beszéli már az egész város
Skorpió - Ünnepnap
 

4. Edda Művek

karaoketexty.cz

Węgierska grupa rockowa utworzona w 1973 roku w Miszkolcu - typowym, niewielkich rozmiarów mieście przemysłowym Europy Środkowej. Początku zespołu nie były łatwe. Na pierwszy koncert zespołu w Budapeszcie, który miał miejsce w 1979 roku, przyszło jedynie 178 osób. Wszystko zmieniło się wraz z wydaniem kultowej obecnie płyty Edda Művek 1., która zyskała status diamentowej. W związku z problemami niektórych członków grupy, po jakimś czasie postanowiono utworzyć zespół "na nowo". Powstała wówczas Nowa Edda, która również odniosła sukces.

Charakterystyczne było dla zespołu organizowanie koncertów w dziwnych lokalizacjach, np w opuszczonych szpitalach, więzieniach itp. Muzykę zespołu Edda charakteryzuje wyrazisty głos wokalisty (Pataky Attila) i chwytliwy rytm.

Edda - A kör
Edda - Gyere őrült

3. Koncz Zsuzsa

mozicsillag.hu

Od kilkudziesięciu lat niekwestionowana królowa węgierskiej muzyki rozrywkowej. Zna ją każdy. Śpiewała piosenki dla dzieci, poezję największych węgierskich poetów i kompozycje Bródy`ego. Teksty śpiewanych przez nią utworów traktują także o polityce, miłości i uczuciach. Z powodu tekstów nieprzychylnych ustrojowi komunistycznemu, wiele jej utworów było poddawanych cenzurze, w konsekwencji czego ich emitowanie było na Węgrzech zabronione. Obdarzona niezwykłym urokiem osobistym i charyzmą, mimo upływających lat wciąż ma pewne miejsce na scenie węgierskiej muzyki rozrywkowej.

Śpiewała również w zespołach Illés, Fonográf, KFT i wielokrotnie współpracowała z Bródym Jánosem. Uhonorowana m.in. Nagrodą Kossutha

Pod pseudonimem Joujana śpiewała w języku francuskim, a poza tym okazjonalnie po niemiecku i po angielsku.

Koncz Zsuzsa - Valahol egy lány 
Koncz Zsuzsa - Ég És Föld Között

2. Demjén Ferenc / V'Moto-Rock / Bergendy

http://musormegrendeles.hu

Legenda. Kompozytor, autor tekstów, multiinstrumentalista. Postać, z którą współpracował chyba każdy węgierski muzyk. Wiele utworów prezentowanych w tym wpisie to tak naprawdę jego dzieła. Brał udział w powstawaniu ponad 150 albumów. Uhonorowany wieloma nagrodami, m.in. Nagrodą Kossutha

Trudno wybrać tylko jeden utwór tego twórcy.

Demjén Ferenc - Repülj el álmodban hozzám

Demjén Ferenc - Féktelen Éj 

Demjén Ferenc - Jégszív
V'Moto-Rock - Tűzvarázsló  

1. Presser Gábor / Omega / Locomotiv GT

civishir.hu

Legenda. Kolejna - obok Ferenca Demjéna - postać węgierskiej muzyki, która współpracowała z chyba każdym innym muzykiem i której wpływy można usłyszeć u wielu wykonawców.  

Urodził się 27 maja 1948 roku. Presser Gábor jest założycielem zespołów Omega i Locomotiv GT (oba prezentują rock progresywny) - bodaj największych i najbardziej uznanych węgierskich zespołów rockowych wszechczasów. Uhonorowany został m.in. Nagrodą Kossutha.

Do najbardziej znanych utworów, które skomponował, należy bez wątpienia Gyöngyhajú lány (Dziewczyna o perłowych włosach). Wokalistą, który śpiewa ten utwór jest Kóbor János. Także on jest laureatem Nagrody Kossutha.

Omega - Gyöngyhajú lány

Omega - Babylon (tutaj to nie on był kompozytorem, ale też Omega)

Omega - Lena 
LGT - Magyarország

LGT - Neked írom a dalt

Putin wybuduje Węgrom elektrownię atomową!

Na Węgrzech nie milkną echa po wczorajszym spotkaniu Viktora Orbána z Władimirem Putinem. Dzięki współpracy z Rosjanami, w styczniu rozpocznie się rozbudowa węgierskiej elektrowni atomowej.

Władimir Władimirowicz Putin, źródło: www.businessinsider.com

Szef węgierskiego rządu podjął prezydenta Federacji Rosyjskiej w nietypowych okolicznościach, gdyż Władimir Putin zjawił się w Budapeszcie z okazji rozpoczęcia XXXI Mistrzostw Świata w Judo. Warto w tym miejscu nadmienić, że Putin może się pochwalić ósmym danem w judo - jednym z najwyższych stopni, które można zdobyć w tej dyscyplinie. Jest także honorowym prezesem Międzynarodowej Federacji Judo i wielkim propagatorem tego sportu.

Według oficjalnego komunikatu Ministerstwa Spraw Zagranicznych Węgier, podczas spotkania omówiono ustalone już wcześniej założenia dotyczące wsparcia rozbudowy elektrowni atomowej w Paks. Inwestycja o wartości 12 mld dolarów zostanie sfinansowana przez Rosjan, a prace zostaną wykonane głównie przez firmę Rosatom, z udziałem firm węgierskich. Dodano, że Węgry, Serbia i Bułgaria poddadzą również modernizacji swe gazociągi, tak aby do końca 2019 r. umożliwić transportowanie 10 mld metrów sześciennych gazu z Rosji.

Wydaje się, że to dosyć ważna informacja w kontekście wspierania przez Rosję inwestycji na Węgrzech. Zapewnienie Węgrom bezpieczeństwa w kwestii energii elektrycznej wydaje się w tym momencie kartą przetargową Putina. Dzięki temu posunięciu uzyskał wsparcie Węgier w kwestii przesyłu gazu do Europy południowej.

Władimir Putin i Viktor Orbán. Fot: Mikhail Metzel/TASS

Komunikat Kremla brzmi zdecydowanie bardziej ogólnikowo - stwierdzono jedynie, że przedyskutowano współpracę handlowo-gospodarczą obu państw.

Warto nadmienić, że Węgry modernizują już (w ramach planowanej modernizacji linii podziemnej kolejki) stare radzieckie wagony metra w zakładach firmy Mietrowagonmasz. Niektóre ze składów już poruszają się na trzeciej linii budapeszteńskiego metra.

Przyjaźń w trudnych czasach

Na tym można by było skończyć, lecz warto przyjrzeć się tej współpracy nieco dokładniej. Zarówno Węgry, jak i Rosja, są outsiderami. Węgry są marginalizowanie w Europe m.in. ze względu na krytykę w kwestii przyjmowania uchodźców z Bliskiego Wschodu, a Rosja krytykowana jest na całym świecie za działania zbrojne na Ukrainie i aneksję Krymu, i musi zmagać się ze skutkami nałożonego przez wiele państw embarga.

Viktor Orbán pokazuje, że w razie konieczności odwróci się od Brukseli i rozpocznie rozmowy z Kremlem, natomiast Władimir Putin udowadnia, że świat się od niego nie odwrócił, a on potrafi rozmawiać z zachodem. Kojarzy mi się to mimowolnie z piosenką pt. Lovers in a dangerous time, która - według słów autora - traktuje o szkolnej miłości w obliczu strachu powodowanego rozmaitymi konsekwencjami wynikającymi z trwania zimnej wojny. Oczywiście to takie luźne skojarzenie. W relacji Orbán - Putin, wilk jest syty, a owca cała. W pewnym sensie całkowicie rozumiem i nawet szanuję ten układ. Nie godzą się na niego natomiast niektórzy Węgrzy, otwarcie dając wyraz swoim poglądom.

fot. www.magyarnarancs.hu

Jest to już druga wizyta Putina na Węgrzech. Pomimo faktu, że witany jest najczęściej gwizdami i buczeniem, a protesty opozycji nigdy nie cichną, nie zanosi się na to, żeby zrezygnował ze wzmacniania dobrych relacji z Węgrami, gdyż w chwili obecnej jest to jedno z niewielu państw, dzięki którym może na arenie międzynarodowej ocieplać wizerunek Rosji (i przede wszystkim swój). Współpraca między tymi państwami trwa już od kilku lat, gdyż wstępne porozumienie dotyczące rozbudowy elektrowni w Paks podjęto w marcu 2014 roku. Co ciekawe - mimo prowadzonych przeciwko Węgrom postępowań, władze Unii Europejskiej wyraziły zgodę na finansowanie projektu przez Rosjan (sprawa o symbolu SA.38454), oraz nieogłaszanie przetargu na wykonanie prac, gdyż przyznano, że jedynym przedsiębiorstwem, które może podjąć się prac jest rosyjski Rosatom. Węgierski Urząd Energii Atomowej wydał zgodę na rozbudowę elektrowni 30 marca 2017 roku.

Jak widać, w obecnej sytuacji Rosjanom aż tak bardzo nie przeszkadzały te działania Węgrów, które - gdyby chodziło o inne państwo - srogo by potępiono. Mam na myśli na przykład zmienianie rosyjskich nazw ulic i placów na węgierskie. I tak na przykład Moszkva tér został przemianowany w 2011 roku na Széll Kálmán tér. Viktor Orbán chciał się odciąć od poprzednich (zdecydowanie nieudanych) rządów socjalistów i była to jedna z jego pierwszych decyzji, jakie podjął po objęciu stanowiska premiera. Obecnie widzimy umacnianie więzi z Rosją - miasto Debreczyn nadaje właśnie Putinowi status honorowego obywatela miasta (Civis Honoris Causa).

Budowa elektrowni rozpocznie się w styczniu 2018 roku i potrwa około 8 lat. Obecna moc elektryczna 4 istniejących już reaktorów VVER-440 V-213 wynosi po 500 MW każdy. Wchodzące w skład planowanej na 2026 rok elektrowni Paks 2, dwa reaktory VVER-1200 wygenerują po 1200 MW każdy.

W następnym wpisie przybliżę Wam nieco genezę incydentu, do którego doszło kilka lat temu we wspominanej elektrowni atomowej.

Źródła/Resources:
http://www.portfolio.hu/vallalatok/megszolalt_putyin_miutan_talalkozott_orban_viktorral.260613.html
http://en.kremlin.ru/events/president/news/55444
http://www.kormany.hu/en/ministry-of-foreign-affairs-and-trade
http://hirtv.hu/ahirtvhirei/futyules-szir-tuntetok-budapestre-jott-putyin-1402310
https://en.wikipedia.org/wiki/Lovers_in_a_Dangerous_Time

5 rzeczy, o które NIE należy pytać Węgrów!

Opierając się na zdobytych doświadczeniach i korzystając z pomocy Internetu, zdecydowałem się na udzielenie Wam kilku porad, dzięki którym nie popełnicie na Węgrzech faux-pas. Zaczynajmy!

1.  Are you a Hungry Hungarian?

 

Nie pytaj Węgra w ten sposób, czy jest głodny (Are you a hungry Hungarian?) bo to nie jest śmieszne. Podobieństwo angielskich słów "hungry" oraz "Hungary" jest bezsprzeczne, ale to nie znaczy, że będzie zabawne dla Węgra, który ten "wybitny żart" słyszał w swoim życiu przynajmniej kilka razy. Nie polecam naśmiewania się z podobieństw w brzmieniu tych wyrazów, bo to nie działa. Wasz węgierski rozmówca może się zdenerwować, a w najlepszym przypadku przekona się o tym, że jesteście tacy, jak wszyscy inni turyści.

2. Czy Węgry walczyły po stronie Niemiec w trakcie II Wojny Światowej?

 

Pál Teleki nigdy nie był po stronie Hitlera!

Poruszanie tematów wojennych i politycznych nie jest najlepszym pomysłem, chociaż - jeżeli zrobimy to umiejętnie i okażemy zrozumienie - możemy w oczach Węgrów wiele zyskać. Rzeczywiście było tak, że Węgry przez jakiś czas uczestniczyły w działaniach wojennych po stronie państw Osi, jednak aby poznać przyczynę tego stanu rzeczy, musimy cofnąć się do roku 1920. Wtedy to Węgry zostały pozbawione 2/3 swojego terytorium, a 2/3 obywateli nagle znalazło się poza granicami kraju. Dokładniej opisuję to w trzecim punkcie tego wpisu. W wyniku drugiego arbitrażu wiedeńskiego, w sierpniu 1940 Węgry otrzymały północną część Siedmiogrodu, jednakże w zamian musiały przystąpić do Paktu Trzech – sojuszu Niemiec, Japonii i Włoch. 

Nasi bratankowie nigdy nie zgodzili się jednak na jakąkolwiek agresję w stosunku do Polski - na przykład odmawiając Hitlerowi w 1939 roku możliwości przepuszczenia Wehrmachtu przez swoje terytorium celem dokonania ataku na Polskę. Niemcy zaatakowały nas z zachodu, a Węgrzy - zamiast współpracować z nazistami - otworzyli dla nas swoje granice i udzielali pomocy.

"Ze strony Węgier jest sprawą honoru narodowego, by nie brać udziału w jakiejkolwiek akcji zbrojnej przeciw Polsce" - tak brzmi treść depeszy skierowanej przez szefa węgierskiego rządu do Adolfa Hitlera.

"Prędzej wysadzę nasze linie kolejowe, niż wezmę udział w inwazji na Polskę" - również to są słowa, które wypowiedział ówczesny premier Węgier, Pál Teleki. Postawa węgierskiego premiera tak rozwścieczyła Hitlera, że ten postanowił wysłać w 1941 roku na Węgry Wehrmacht. Pál Teleki - rozumiejąc, że jest w sytuacji bez wyjścia - popełnił samobójstwo. Gdyby zgodził się na przepuszczenie ataku na Polskę z terytorium Węgier i gdyby zawarł przymierze z nazistami, prawdopodobnie Niemcy nie zaatakowałyby Węgier, a on nie musiałby odbierać sobie życia. 

W liście pożegnalnym Teleki napisał: "Naród czuje, że straciliśmy nasz honor. Sprzymierzyliśmy się z draniami. Staniemy się narodem śmieci. Ja jestem temu winny".

Jeżeli już rozmawiacie z Węgrem o wojnie, lepiej będzie odwołać się do tych słów, niż wypominać przynależność Węgier do sojuszu Państw Osi, bowiem ta przynależność była wymuszona trudną sytuacją Węgier, a sami Węgrzy bardzo niechętnie wywiązywali się ze swoich zobowiązań i stali się wrogami Hitlera.

3. Czy Budapeszt i Bukareszt to jest to samo miasto?

 

Dostaję od Was sporo wiadomości i wiem, że jesteście inteligentnymi ludźmi. Bardzo cieszą mnie tacy Czytelnicy! Są jednak ludzie, którzy nie zdają sobie sprawy z tego, że Budapeszt i Bukareszt to dwa różne miasta. Nie rozumieją także tego, że nie warto przyznawać się do swojej niewiedzy. Czasami lepiej nic nie mówić. Punkt trzeci jest po to, żeby Was nie kusiło zadawanie tego rodzaju pytań w formie żartu. Nie zostanie to dobrze odebrane. Węgrzy nie przepadają za Rumunami, również kwestie historyczne, np. dotyczące traktatu z Trianon mają swoje znaczenie. Węgrzy bywają zazdrośni o to, że Rumunia otrzymała prawa do posiadania ich terytoriów, nie cieszy ich również fakt, że biedniejsi, często niewykształceni obywatele tego kraju, próbują osiedlać się na Węgrzech.

Budapeszt to nie Bukareszt

4.  Czy Węgrzy to rasiści i nacjonaliści?

 

Węgrzy to bardzo otwarci i przyjaźni ludzie, którzy są skorzy do poznawania nowych osób i zawierania międzynarodowych znajomości. Musimy zahaczyć nieco o tematy polityczne - poprzedni, lewicowy rząd Węgier nie spisał się najlepiej (ten temat jeszcze poruszę) i poziom zaufania Węgrów do socjalistów jest bardzo niski. Do tego dochodzi jeszcze tzw. kryzys migracyjny w Europie. Przybywający na budapeszteński dworzec Keleti uchodźcy zaprezentowali Węgrom całą masę nieakceptowalnych zachowań, takich jak rzucanie i kopanie butelek z wodą i jedzenia, które dostawali od policjantów i członków organizacji pozarządowych. Nigdy nie powiedziałbym jednak, że Węgrzy to rasiści, bo jest zupełnie przeciwnie! Są to naprawdę otwarci i normalni ludzie, którzy - jak my wszyscy - żywią pewne obawy związane z obecną sytuacją w Europie. Jeżeli mam być jednak szczery, to muszę dodać, że Węgrzy nie przepadają za Cyganami, Słowakami i Rumunami.

5. Czy Węgrzy i Cyganie mają te same korzenie?

 

Cyganie to na Węgrzech mniejszość etniczna, która (delikatnie mówiąc) nie cieszy się dużym szacunkiem. Lepiej tego tematu w ogóle nie poruszać. Istnieją oczywiście wspaniałe cygańskie grupy muzyczne, są też sławni, cieszący się szacunkiem Cyganie, wywodzący się ze znanych rodów, jednak słowo Cygan ma na Węgrzech na tyle pejoratywny wydźwięk, że o Cyganach lepiej nie rozmawiać, a jeżeli już naprawdę trzeba, to najlepiej odnieść się do cygańskiej muzyki, którą słyszeliście w jakiejś dobrej restauracji. Po węgiersku Cygan to Cigány, więc należy zachować ostrożność, gdyż - pomimo tego, że język węgierski różni się od polskiego - to słowo jest bardzo podobne.

Cygańska grupa muzyczna

Jeżeli przychodzą Wam do głowy inne tematy, o które NIE należy pytać Węgrów, dajcie mi znać! Być może stworzę kolejne części tego wpisu i zapobiegnę kolejnym faux pas! :)

Źródła/References:

https://www.wprost.pl/415142/Jak-premier-Wegier-odmowil-Hitlerowi-To-sprawa-honoru

https://www.ushmm.org/research/scholarly-presentations/conferences/the-holocaust-in-hungary-70-years-later/the-holocaust-in-hungary-frequently-asked-questions

http://www.hungarianhistory.com/lib/baross/baross01.htm

http://welovebudapest.com/en/toplists/13-things-you-should-never-say-to-a-hungarian/

Ikarusy wrócą do Budapesztu... jeżeli ruszy remont metra

Remont trzeciej linii budapeszteńskiego metra planowany jest od wielu lat. I choć w ostatnim roku sprawa nieco przyspieszyła, mieszkańcy stolicy Węgier wciąż podróżują przestarzałymi, niebezpiecznymi składami, cierpliwie wyczekując rozpoczęcia prac. Możliwe, że za jakiś czas będą zmuszeni przesiąść się do autobusów pamiętających poprzednią epokę, którymi podróżowali kilkanaście lat temu.

Wszyscy stali czytelnicy bloga wiedzą, że co jakiś czas powracam do tematu linii M3. Nowym czytelnikom (bo wciąż Was przybywa) sugeruję zapoznanie się z wcześniejszymi wpisami: o złym stanie trzeciej linii budapeszteńskiego metra, a także o trudnościach w rozpoczęciu prac na linii M3.

Brak środków

Okazuje się, że najnowsze oferty obejmujące modernizację trzeciej linii metra wciąż przekraczają finansowe możliwości miasta. Obecnie mówi się o brakujących 30 miliardach forintów, których pozyskanie jest sprawą kluczową dla obecnych władz miasta, tak aby remont mógł rozpocząć się jak najszybciej. Burmistrz miasta - Tárlos István - spotkał się w tej sprawie z premierem Węgier, Viktorem Orbánem, jednak wyniki rozmów na razie nie są znane.

http://index.hu/belfold/budapest/2017/05/10/tarlos_nem_ker_szives_elnezest_a_metro_miatt/ - Burmistrz Tárlos István w pierwszym odnowionym składzie kursującym na trzeciej linii metra

Sprawa wydaje się mieć charakter rozwojowy, gdyż najnowsze doniesienia wskazują na to, że prace na trzeciej linii metra mogłyby rozpocząć się już w drugiej połowie 2017 roku. Nie przywiązywałbym jednak do tego wagi, gdyż termin ten przesuwał się już wielokrotnie, a miasto nie jest na razie gotowe na to, żeby zamknąć linię, która od lat przoduje w liczbie przewożonych pasażerów. Jakiś czas temu pisałem: 

Nie potrafię sobie również wyobrazić rozmiarów kataklizmu, gdy z jakiegoś powodu zostanie wstrzymany ruch tramwajów nr 4 i 6. W godzinach szczytu kursują one co około 2-3 minuty. Zastępujące je niekiedy autobusy - ze względu na mniejszą pojemność - kursują częściej. Pojazdy zastępujące metro będą jeździć z podobną częstotliwością, częściowo tą samą trasą. Moim zdaniem może to doprowadzić do potężnego paraliżu komunikacyjnego.

I dalej tak sądzę. Dodam jeszcze do tego, że póki co, Budapeszt nie dysponuje odpowiednią liczbą autobusów, które można by wprowadzić do ruchu.

Jest pomysł na zorganizowanie komunikacji zastępczej

Jak już wszyscy wiemy, przetarg, w którym zwycięski okazał się polski Solaris, został unieważniony. Pomysł, aby - zamiast Solarisów - na ulice miasta wyjechały nowe, węgierskie autobusy marki PKD, także nie wypalił, gdyż węgierskie autobusy były droższe niż polskie, a moce przerobowe producenta okazałyby się niewystarczające do wyprodukowania potrzebnej ilości pojazdów. Najnowsze plany zakładają przywrócenie do ruchu autobusów, których miasto zdecydowało się już pozbyć. Już jakiś czas temu zauważyłem, że przewoźnik konsekwentnie usuwa ze swojej floty autobusy w stosunkowo dobrym stanie technicznym, pozostawiając niekiedy te, których należałoby się pozbyć. Przyczyny tego działania da się wytłumaczyć - mamy tutaj zapewne do czynienia z działaniem, które prowadzi do "odmłodzenia" floty i sprawienia, aby średni wiek pojazdów utrzymywał się na stosunkowo niskim poziomie. Jest to działanie w pewien sposób uzasadnione, lecz z drugiej strony może prowadzić do problemów. Moim zdaniem takie działania przewoźnika były nieco lekkomyślne - kasacja starych pojazdów odbywała się w momencie, w którym wiedziano już, że będzie potrzebna duża ilość autobusów, które wyjadą na ulice w zastępstwie dla metra. Można oczywiście zrzucać winę na przepisy, dyrektywy i kwestie wizerunkowe, dla których przewoźnik zadecydował o usuwaniu starych pojazdów, lecz dochodzi teraz do sytuacji absurdalnej, gdyż pojazdy, które zostały sprzedane, zostaną prawdopodobnie przez miasto odkupione i powrócą na ulice Budapesztu. Będą to także egzemplarze wycofywane przez innych przewoźników. Autobusy, które zostały zniszczone, są niestety nie do odzyskania, a to wielka szkoda, gdyż to właśnie brak możliwości zapewnienia komunikacji zastępczej dla metra jest jednym z największych problemów miasta. Mimo to, wydaje się, że niektóre z pojazdów, które - choć zostały przeznaczone do kasacji, bądź na części - mogą zostać wyremontowane i przywrócone do służby. Obsługiwałyby wtedy te trasy, na których obecnie kursują nowoczesne MAN'y, lub Mercedesy. Te z kolei zastępowałyby metro. Wydaje się to decyzją rozsądną, gdyż ilość pasażerów podróżujących linią M3 będzie ogromna. Ponadto, jeżeli weźmiemy pod uwagę kwestie wizerunkowe, warto zanotować, że to właśnie ta linia dowozi do centrum miasta podróżnych, którzy przybyli na Węgry samolotem (na lotnisko Ferihegy). Ma to o tyle duże znaczenie, że Węgry odwiedza coraz to więcej turystów. Warto więc zadbać o to, żeby Węgry od samego początku kojarzyły im się dobrze.

Nie chcę tutaj oskarżać przewoźnika, gdyż sytuacja nie jest całkowicie jednoznaczna. Wycofywane z ruchu pojazdy były już stare i eliminowanie ich z ruchu dyktowane było również względami bezpieczeństwa. W ostatnich kilku latach nastąpiła ogromna poprawa, jeżeli chodzi o stan floty przewoźnika. Nowe autobusy są ładne, wygodne, wyposażone w klimatyzację. Z drugiej strony, biorąc pod uwagę fakt, że dużej ilości pojazdów pozbyto się w latach 2014-2016, kiedy już wiedziano, że metro zostanie wkrótce zamknięte, takie działania wydają się decyzją, którą można było przemyśleć kilka razy. Potwierdzeniem tego wydaje się być fakt, że przewoźnik stara się - w miarę możliwości - odzyskać część z tych pojazdów.

A pod ziemią...

https://444.hu/2017/04/26/vaksotetben-utazhattak-a-3-as-metro-utasai - pasażerowie podróżujący w ciemnościach

Jest tak, jak było dotychczas. 11. kwietnia metro nie kursowało z powodu awarii. 26. kwietnia w jednym z wagonów pasażerowie podróżowali w zupełnej ciemności. 9. maja pomiędzy Deák Ferenc tér oraz Árpád híd metro nie kursowało z powodu awarii jednego ze składów. Na kolejne postoje nie trzeba było długo czekać. Już następnego dnia w pobliżu stacji Nyugati Pu., z innego składu wydobyły się kłęby dymu. Mimo to, burmistrz Budapesztu jest zdania, że stan technicznych trzeciej linii wcale nie jest taki zły. Jest nawet lepszy, niż w 2010 roku. Dodaje też, że w 2020 roku modernizacja metra zakończy się. 

Źródła/References:

http://hvg.hu/itthon/20170512_Tarlos_megy_Orbanhoz_konyorogni_a_kiizzadt_penzen_tul_meg_30_milliard_kene_a_metrora

http://www.phototrans.eu/24,1,0,Budapesti_K_zleked_si_Zrt_.html

https://444.hu/2017/04/26/vaksotetben-utazhattak-a-3-as-metro-utasai 

http://index.hu/belfold/2017/04/22/mar_megint_nem_jar_a_harmas_metro/

http://bkvfigyelo.24.hu/2017/05/16/osregi-buszok-ternek-vissza-budapestre-igy-potoljak-majd-a-3-as-metrot/

Stres został odkryty przez Węgra!

Hans Selye urodził się 26 stycznia 1907 roku w Wiedniu, na terenie ówczesnych Austro-Węgier. Jego ojciec był węgierskim lekarzem wojskowym, a matka pochodziła z Austrii. Szkołę średnią ukończył w Komarnie na Słowacji, a w 1924 roku został studentem medycyny w Pradze, gdzie zdobył tytuł doktora nauk medycznych, ze specjalizacją choroby wewnętrzne. Przez pewien czas uczył się także w Paryżu i w Rzymie. 

Inny słynny Węgier jest wynalazcą długopisu! 
A jeszcze inny Węgier zapoczątkował współczesną fotografię!
10 faktów na temat kostki Rubika 

W 1932 roku wyjechał do Stanów Zjednoczonych, a następnie do Kanady. Był wykładowcą w Instytucie Chirurgii i Medycyny Doświadczalnej na Uniwersytecie w Montrealu, gdzie później założył Międzynarodowy Instytut Badań nad Stresem. 

Hans Selye w gabinecie

Na początku lat 30-tych zaczął interesować się stresem (choć na dobrą sprawę pojęcie stresu jeszcze wówczas nie istniało). Już w początkowych latach studiów w Pradze zauważył, że u wszystkich pacjentów, których spotykał, występował jeden wspólny „podstawowy objaw chorobowy” (węg: általános betegségszindróma). Postanowił rozpocząć przeprowadzanie eksperymentów na szczurach, np.: sprawdzając jak reagują na ciepło i zimno, promieniowanie, czy też wstrzykując do ich organizmów różne substancje, takie jak wyciągi z gruczołów dokrewnych. 

Hans Selye przeprowadza eksperyment na szczurze

Badania lekarza przeprowadzane były dosyć nieudolnie, lecz - ze względu na zdobyte doświadczenie i wrodzoną przenikliwość - nie uznawał on ich za nieudane i przewidywał, do jakich wniosków go doprowadzą. Pomimo tego, że zwierzęta mu uciekały i upadały, a następnie trzeba było gonić je po całym laboratoriom, eksperyment jasno wykazał, że nastąpiły zmiany w ich organizmach. Okazało się, że zarówno szczury, którym wstrzykiwane były hormony i które poddawane były działaniu niekorzystnych warunków, jak i te z grupy placebo (którym wstrzykiwano jedynie sól fizjologiczną) nabawiły się  wrzodów żołądka, przerostu nadnerczy i zaburzeń w działaniu układu odpornościowego. 

Hans Selye doszedł do wniosku, że szczury nie reagowały na wstrzykiwane im substancje, lecz na nieudolność w posługiwaniu się strzykawką. Zmiany w organizmach zwierząt (które we wszystkich przypadkach, niezależnie od substancji były takie same) spowodowane były działaniem wytwarzanych przez nie hormonów walki - adrenaliną (to właśnie ona doprowadziła do przerostu nadnerczy) i kortyzolem, czyli hormonem stresu. Zestresowane i napompowane hormonami szczury były trudnym przeciwnikiem lekarza. Uciekały mu i gryzły go w ręce, lecz doprowadziły do bardzo istotnej konkluzji - szereg reakcji biochemicznych, które mają miejsce podczas niekorzystnych sytuacji, w których nastawieniem są przetrwanie i walka, prowadzi do zmian, a w dłuższej perspektywie do zaburzeń w funkcjonowaniu całego organizmu. Warto tutaj odnotować, że Selye wielokrotnie zastanawiał się nad przerywaniem eksperymentów, gdyż obserwowanie trudów zwierząt nie sprawiało mu przyjemności.

Hans Selye tłumaczy wyniki badań

Użycie słowa "stres" w odniesieniu do opisywanych objawów nie było najlepszym wyborem, gdyż używane było już od 1658 roku w odniesieniu do Prawa Hooke'a, stanowiącego o mechanicznych właściwościach materiałów, oraz ich zdolności do naprężeń i odkształceń. Zanim jednak zdołano naprawić błąd, słowo stres zaczęło przyjmować się w kolejnych językach na całym świecie. Co ciekawe, np: w języku chińskim, słowo "stres" złożone jest z dwóch znaków, oznaczających odpowiednio niebezpieczeństwo, oraz szansa.

W pierwszej pracy, na temat stresu, którą opublikowano, znajdujemy twierdzenie, że reakcje fizyczne organizmu nie są przypadkowe, a mają na celu uniknięcie potencjalnie szkodliwych czynników. W 1956 roku wydano książkę pod tytułem Életünk és a stressz (pol. Stres życia), która - jeżeli chodzi o rozpowszechnianie wiedzy o stresie - okazała się prawdziwym kamieniem milowym w dziejach nauki. Na Węgrzech książkę można było kupić kilka lat później, w 1964 roku.

Początkowo stres był specjalistycznym wyrażeniem, które oznaczało jedynie „odpowiedź organizmu na bodźce”, lecz na skutek dalszych badań, pojecie to zmieniło nieco swoje znaczenie. W dzisiejszych czasach pojęcie stresu zakłada istnienie długotrwałego napięcia, lub ciągłego niepokoju. Najczęściej stres jest reakcją zwrotną ze strony organizmu na jeden lub więcej bodźców, które trwają przez dłuższy czas. W wielu badaniach dowiedziono, że długotrwały stres jest dla organizmu bardzo szkodliwy i może spowodować pogorszenie stanu zdrowia, a także znacznie zmniejsza skuteczność działania układu odpornościowego i spowalnia procesy regeneracyjne oraz naprawcze organizmu.

Hans Selye pali fajkę

Selye doszedł również do wniosku, że wzmacniając własne zdolności do walki ze stresem, można łatwiej pokonywać choroby. Jednym ze sposobów na uniknięcie stresu była u niego aktywność fizyczna. Codziennie wstawał o 5 rano, przepływał kilka długości basenu, a następnie jechał rowerem do oddalonego o około 10 kilometrów miejsca pracy. Był bardzo szanowanym i naukowcem i badaczem, autorem 40 książek i ponad 1700 artykułów z dziedziny medycyny, znał kilkanaście języków obcych. Wielokrotnie nagradzano go rozmaitymi nagrodami i wyróżnieniami, a aż 10-krotnie nominowano do Nagrody Nobla. Pod wpływem jego prac, znani profesorowie podejmowali badania nad stresem. Dostał również posadę w Ministerstwie Zdrowia, gdzie odgrywał dosyć znaczącą rolę. Bardzo często odnosił się do swojego pochodzenia, nie zapominając o tym, że jest Węgrem. Często udzielał wywiadów i pojawiał się w programach telewizyjnych. 

Zmarł w Montrealu 16 października 1982 roku.

Źródła/References:

https://www.britannica.com/biography/Hans-Selye

http://hexe.edu.pl/stres-dawno-dawno/

http://www.stress.org/about/hans-selye-birth-of-stress/

http://selyeinstitute.org/wp-content/uploads/2013/06/TheLegacuyofHansSelyearticle.pdf

http://brainconnection.brainhq.com/2013/04/05/hans-selye-the-discovery-of-stress/

http://www.newsweek.pl/nauka/stres-nie-jest-taki-zly,37006,1,1.html

Dziwne jedzenie z Węgier

Węgierskie jedzenie

Spacerując po węgierskich supermarketach dostrzegam niekiedy produkty, których nie widuje się w Polsce. Pomyślałem sobie, że warto zrobić zestawienie tych, które wydały mi się nieco dziwne i przyrządzić z nich cały posiłek. Oczywiście nie znaczy to, że jakikolwiek Węgier kiedykolwiek coś takiego jadł.

To, co widzicie poniżej, to zestaw kiszonych warzyw. W jego skład wchodzi kiszona kapusta, kiszony ogórek, kiszona papryka (w kilku odmianach) i... kiszony kalafior. Mimo, że mieszkam na Węgrzech od kilku lat i często zamierzałem spróbować tego niesamowitego specjału, był to mój pierwszy kontakt z tym zestawem. Do zakupu zmobilizowała mnie chęć stworzenia wpisu dotyczącego węgierskiego jedzenia.

5 węgierskich produktów spożywczych, które najbardziej mnie zaskoczyły

Ten wpis nie zawiera lokowania produktów.

Blog o Węgrzech

Tarhonya. Jest to százaztészta (tészta to ciasto, na przykład takie na makaron). To, co widać poniżej nie różni się raczej składem od makaronu, ale z wyglądu nieco przypomina kaszę i nosi inną nazwę.

Węgierska tarhonya

Buraki. Po prostu buraki - jest to jedyny składnik wymieniony na opakowaniu. Bardzo spodobało mi się takie podejście do kwestii buraków, gdyż mało jest ludzi, którzy lubią obierać te warzywa, a potem je gotować. Tutaj buraki są gotowe do spożycia i można je jeść bezpośrednio po wyjęciu z opakowania, zarówno na ciepło, jak i na zimno.

Węgierskie buraki z octu

Szaszłyki z wątróbki zawiniętej w plastry boczku... przyznam, że rzadko się spotykam z tym specjałem. Nie mogłem jednak przejść obok tak intrygującej pozycji zupełnie obojętnie.

Węgierskie jedzenie

Węgierska wątróbka w bekonie

Tarhonya została podgrzana w garnku z osoloną wodą i gotowała się przez około 6 minut. Trzeba uważać, bo bardzo łatwo ją rozgotować. W komentarzach napisaliście, że tarhonyę należy najpierw wrzucić na patelnię...😓

Tarhonya, którą najpierw należy wrzucić na patelnię

Szaszłyki postanowiłem potraktować parą z parowaru, po 10 minutach wyciekło z nich dosyć dużo tłuszczu i zaczęły ładnie pachnieć.

Węgierskie jedzenie

A tak oto prezentuje się cały zestaw. Tarhonya była doskonała jak zawsze, szaszłyk też całkiem dobry, ale najbardziej zaskoczył mnie burak. Jest lepszy, niż wydaje się, że mógłby być. Jeżeli chodzi o zestaw warzyw z octu... dogłębnie zszokował mnie kalafior, gdyż jego faktura pozostała wyraźna - był on twardy i wręcz chrupiący. Papryka - a zwłaszcza ta duża, żółta - była piekielnie ostra. Ogórek i kapusta (jak to na Węgrzech) były niestety trochę zbyt słodkie, ale - mając doświadczenia z kuchnią węgierską - tego można się było spodziewać.

Węgierskie jedzenie

I coś na koniec - chociaż pierwotnie batonika túró rudi w tym zestawieniu nie miało być, zasugerowano mi, że powinien się znaleźć, gdyż rynek polski nie obfituje w batony składające się z twarogu polanego czekoladą. Tak więc jest i on - túró rudi w wersji gigant.

Węgierskie słodycze